Zodra je op vakantie gaat naar het buitenland, neem je graag een zakwoordenboek mee. Voor het geval je je niet uit kunt drukken met handen en voeten is zo’n zakwoordenboek reuze handig. Niet dat de Achterhoek nou het buitenland is, maar de streektaal kan soms toch behoorlijk afwijken. Daarom een aantal gezegden en woorden opgesomd, voor het geval dat…
-ch- wordt meestal -k-
school wordt skool, schrijven wordt skrieven, schieten wordt skeeten en schuiven wordt skoeven.
-oo- wordt meestal -eu-
voor wordt veur, door wordt deur, hoor wordt heur, maar koor blijft koor en boor blijft boor.
-ij- wordt meestal -ie-
vijf wordt vief, lijf wordt lief, wijf wordt wief. Let op! ei blijft ei en ijs blijft ijs ( behalve bij water-ies)
Het woord joa wordt door vreemdelingen misverstaan als 'ja' maar het betekent 'misschien'. Evenzo wordt het woord nej dikwijls verstaan als 'nee' maar het kan ook 'misschien' betekenen.
De uitroep achottegottegot duidt op ernstige verontrusting van de spreker. Interrupties als genöl of gedram moeten een aansporing zijn om direct te zwijgen of van onderwerp te veranderen.
Achterhoekse gezegden
Weertjen wat?
Aw't maer dreuge holt
Hej ook aovendett'n?
Waor mo'k aanders hèn?
Wa kost mien dà?
a'j neet noar buutn goat, kom ie ok nargens
a'j plat könt proaten moi ut neet loaten
Foi toch, dat völt mien as `n kei in de schottezak
Dan he'j de schaop'n ant driet'n an
dat mek niks uut
de deure is los
Zo troag as dikke stront in 'n trechter
joa joa
buj now helemaol van de pot geruk
Ik gao verdan
'k Bun sloerig in de rakker
ie'j könt mie de hakke violen
weer komm'n keunen kiek'n
goa'j met hen brommers kiekn
wat maak i'j mi'j now dan?!
Moi’j nog wiet?
Nederlandse vertaling
Is het geen mooi weer?
Als we het maar droog houden
Kan ik hier ook dineren?
Kunt u mij een ander hotel aanbevelen?
Wat is de prijs?
Als je niet naar buiten gaat, kom je ook nergens
als je plat kan praten moet je het niet laten
bah, dat komt slecht uit
Dan heb je de poppen aan het dansen
dat maakt niks uit
de deur is open
heel erg langzaam
ergens twijfels bij hebben
iets doen wat absoluut niet kan
Ik ga er maar weer eens vandoor
Ik voel me niet lekker
je kunt m'n rug of de pot op
kom gauw weer eens langs
vragen of je mee gaat zoenen
wat doe je nu?
Moet je nog ver?
Achterhoekse woorden
goojemarn
moj
vleishouwer
eerpels
vretterieje
høken
nøhlen
daldeejen
broetlachte
tuk
noffeleg
foeksen
onmundig
smag
deerntjen
knolhobbel’n
pröttel
haenig
huulebezzum
goodgoan!
goedemorgen
Hallo
slager
aardappels
etenswaren
dansen/plezier maken ( op muziek van Normaal)
klagen
flierefluiten, dansen, sjansen
bruiloft
broekzak
dom/dwaas
fietsen
geweldig/enorm
honger
meisje
paardrijden
rommel
rustig
stofzuiger
tot ziens!
